Czy osoba niewidoma może otrzymać świadczenie wspierające?

Niewidomość to jedna z najpoważniejszych niepełnosprawności, która wpływa na każdy aspekt codziennego życia. Poruszanie się po domu i poza nim, przygotowywanie posiłków, orientacja w przestrzeni, czytanie dokumentów – wszystko wymaga wsparcia lub specjalnych rozwiązań. Czy osoby niewidome mogą ubiegać się o świadczenie wspierające i na jakie kwoty mogą liczyć? W tym artykule wyjaśniamy, jak przejść przez procedurę oceny WZON i na co zwrócić szczególną uwagę.

Czym jest świadczenie wspierające?

Od 2024 roku w polskim systemie pomocy społecznej funkcjonuje świadczenie wspierające, które stanowi fundamentalną zmianę w podejściu do opieki nad osobami z niepełnosprawnościami. W przeciwieństwie do poprzednich rozwiązań, środki te są wypłacane przez ZUS bezpośrednio osobie z niepełnosprawnością, a nie jej opiekunowi, co ma na celu zwiększenie jej finansowej podmiotowości. 

Kluczową cechą świadczenia wspierającego jest całkowite odejście od kryteriów dochodowych – o wysokości pomocy decyduje wyłącznie poziom potrzeby wsparcia (mierzony w punktach przez WZON) oraz aktualna stawka renty socjalnej. Dzięki takiemu mechanizmowi, wsparcie jest precyzyjnie dopasowane do stopnia ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu, a nie do sytuacji materialnej czy rodzinnej wnioskodawcy.

Czy osoba niewidoma może otrzymać świadczenie wspierające?

Tak, osoba niewidoma ma pełne prawo ubiegać się o świadczenie wspierające. 

Niewidomość to niepełnosprawność sensoryczna, która w radykalny sposób utrudnia lub uniemożliwia samodzielne funkcjonowanie w wielu obszarach życia. Kluczowe jest jednak zrozumienie, że WZON nie przyznaje punktów za samą diagnozę medyczną, ale ocenia rzeczywiste trudności w wykonywaniu konkretnych czynności życiowych. Oznacza to, że osoba niewidoma musi wykazać, w jaki sposób brak wzroku wpływa na jej codzienne funkcjonowanie i jakie wsparcie jest jej niezbędne.

Wojewódzki zespół podczas oceny bierze pod uwagę rodzaj niepełnosprawności, w tym niepełnosprawność sensoryczną, samodzielność przy codziennych czynnościach, potrzebę stałej pomocy oraz korzystanie ze sprzętu wspomagającego, takiego jak biała laska, oznaczenia brajlowskie czy programy odczytu ekranu. WZON ocenia możliwość odbierania, przekazywania, przetwarzania i interpretowania zewnętrznych bodźców sensorycznych, adekwatnie do wieku osoby. Niewidomość wpływa na niemal wszystkie obszary oceniane przez WZON, co daje potencjał na uzyskanie wysokiej punktacji.

Jakie obszary ocenia WZON i jak niewidomość wpływa na punktację?

WZON ocenia poziom potrzeby wsparcia w dziesięciu obszarach życia. Dla osoby niewidomej kluczowe są następujące obszary:

Poruszanie się

To jeden z najważniejszych obszarów dla osób niewidomych. WZON ocenia zdolność do chodzenia, wstawania, schodzenia po schodach, przemieszczania się w domu i poza nim. Osoba niewidoma bez odpowiedniego wsparcia nie jest w stanie bezpiecznie poruszać się w nieznanej przestrzeni, unika nowych miejsc z obawy przed wypadkiem, potrzebuje asysty podczas każdego wyjścia z domu. Nawet przy sprawnym przemieszczaniu się z białą laską, w wielu sytuacjach potrzebna jest fizyczna asysta innej osoby – na przykład przy przechodzeniu przez ruchliwą ulicę, korzystaniu z komunikacji miejskiej czy poruszaniu się po nieznanym terenie.

Samoobsługa

Niewidomość może znacznie utrudnić czynności samoobsługowe. Mycie całego ciała, ubieranie się, dobieranie ubrań kolorystycznie, korzystanie z toalety – wszystko to wymaga adaptacji lub wsparcia. Przygotowywanie posiłków to szczególnie trudny obszar: rozpoznawanie produktów, krojenie, obsługa kuchenki, nalewanie płynów. WZON oceni, czy potrzebna jest pomoc przy tych czynnościach i jak często.

Kontekst środowiskowy i orientacja w przestrzeni

Osoba niewidoma może mieć ogromne trudności w orientacji przestrzennej. Nowe miejsca są źródłem lęku i wymagają wsparcia. Korzystanie z transportu publicznego, rozpoznawanie pomieszczeń, odnalezienie się w nieznanym budynku – to wszystko wymaga pomocy innej osoby.

Czynności domowe

Sprzątanie, zakupy, zarządzanie finansami, korespondencja – wszystkie te czynności są utrudnione lub niemożliwe bez wsparcia. Osoba niewidoma prawdopodobnie nie jest w stanie przeczytać listu z urzędu, etykiety na produkcie w sklepie, rachunku czy instrukcji obsługi urządzenia. Te wszystkie czynniki odgrywają istotną rolę podczas przyznawania punktacji.

Dbanie o zdrowie

Wizyty lekarskie, czytanie ulotek leków, rozróżnianie opakowań, przyjmowanie właściwego leku we właściwej dawce – to wszystko wymaga pomocy. WZON oceni, czy osoba niewidoma potrzebuje wsparcia w tym obszarze.

Uczenie się i stosowanie wiedzy

Niewidomość ogranicza dostęp do informacji. Niemożliwe jest czytanie książek, gazet, informacji w internecie bez odpowiednich narzędzi. Nawet z technologią wspomagającą wiele treści jest wciąż niedostępnych.

Relacje z innymi

Niewidomość może prowadzić do izolacji społecznej. Brak kontaktu wzrokowego, trudności w rozpoznawaniu osób, lęk przed sytuacjami społecznymi – wszystko to wpływa na jakość relacji z otoczeniem.

Jak przygotować się do oceny WZON jako osoba niewidoma?

Wypełnij kwestionariusz PPW-K bardzo szczegółowo

W kwestionariuszu samooceny należy opisać trudności w wykonywaniu 32 codziennych czynności. Zamiast ogólników, konkrety: „Nie widzę, więc nie mogę samodzielnie poruszać się poza zapamiętanymi trasami w domu. Każde wyjście z domu wymaga asysty osoby prowadzącej, która opisuje otoczenie, ostrzega przed przeszkodami i prowadzi mnie bezpiecznie do celu. Poruszanie się po schodach wymaga fizycznego podtrzymywania za rękę. W nowych miejscach czuję całkowitą bezradność i potrzebuję stałej obecności opiekuna”.

Opisz częstotliwość i rodzaj wsparcia

Należy dokładnie określić, jak często wymagana jest pomoc osób trzecich. Na przykład: „Codziennie, przez cały dzień, potrzebuję pomocy przy czynnościach wymagających wzroku: przygotowywanie jedzenia (3 razy dziennie), poruszanie się poza domem (za każdym razem, średnio 1–2 godziny dziennie)”. Oprócz tego warto także opisać  emocjonalne konsekwencje niepełnosprawności: lęk, izolację, poczucie zależności.

Zwróć uwagę na technologie wspomagające

W przypadku korzystania z białej laski, programów odczytu ekranu, oznaczeń brajlowskich – należy to opisać w kwestionariuszu. Jeżeli mimo używania sprzętu wspomagającego osoba niewidoma nadal potrzebuje pomocy innej osoby w wielu sytuacjach – również należy to wskazać.

Zachowuj się naturalnie podczas oceny

Komisja WZON będzie obserwować, jak osoba niewidoma porusza się, komunikuje i radzi sobie w gabinecie. Nie należy udawać większych trudności, ale też nie warto „udowadniać na siłę” swoich możliwości. Jeśli osoba niewidoma czuje się bezpieczniej z białą laską, należy jej użyć. Jeśli potrzebuje pomocy przy wejściu do gabinetu, warto o nią poprosić obecnych w gabinecie. To pokaże komisji rzeczywisty obraz funkcjonowania.

Zgromadź dokumentację medyczną

WZON ocenia rzeczywiste trudności w wykonywaniu codziennych czynności, więc dokumentacja medyczna nie jest niezbędna, ale warto mieć ją przy sobie podczas komisji. W przypadku osób niewidomych mowa o aktualnym zaświadczeniu od okulisty potwierdzającym całkowitą lub znaczną utratę wzroku czy wynikach badań okulistycznych.

Czy osoba niewidoma może otrzymać świadczenie wspierające – podsumowanie

Osoba niewidoma ma pełne prawo ubiegać się o świadczenie wspierające. Kluczowe jest szczegółowe opisanie w kwestionariuszu PPW-K rzeczywistych trudności w poruszaniu się, samoobsłudze, orientacji przestrzennej i codziennych czynnościach. Pamiętaj, że WZON ocenia nie samą diagnozę, ale rzeczywistą potrzebę wsparcia. Jeśli potrzebujesz pomocy w przejściu przez procedurę, skontaktuj się z Votum Wsparcie – pomożemy Ci na każdym etapie.