Rezygnujesz z pracy, aby opiekować się bliską osobą z niepełnosprawnością, która pobiera świadczenie wspierające? Martwisz się o brak ubezpieczenia zdrowotnego i przerwy w stażu pracy? To częste dylematy opiekunów. W tym artykule wyjaśniamy, jak świadczenie wspierające wpływa na sytuację opiekuna i jakie przysługują Ci uprawnienia w ZUS.
Kto może skorzystać z ubezpieczenia jako opiekun?
Jeśli rezygnujesz z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, aby opiekować się osobą pobierającą świadczenie wspierające, z którą wspólnie mieszkasz i gospodarujesz, ZUS opłaca za Ciebie składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz zdrowotne. To oznacza, że mimo braku pracy zachowujesz pełne ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, a lata poświęcone opiece liczą się do Twojej przyszłej emerytury.
Kluczowe warunki, które opiekun musi spełnić:
- nie może podejmować zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej,
- musi wspólnie zamieszkiwać i gospodarować z osobą pobierającą świadczenie wspierające,
- musi być faktycznie zaangażowany w opiekę.
Prawo do objęcia ubezpieczeniami przysługuje tylko jednej osobie sprawującej opiekę nad daną osobą z niepełnosprawnością. Jeśli kilka osób opiekuje się tą samą osobą, tylko jedna z nich może skorzystać z tego uprawnienia.
Ile wynosi podstawa składek i co to oznacza dla Twojej emerytury?
Podstawę wymiaru składek stanowi kwota odpowiadająca wysokości pobieranego przez osobę z niepełnosprawnością świadczenia wspierającego. Oznacza to, że jeśli Twoja bliska osoba otrzymuje 2375 złotych miesięcznie (85–89 punktów WZON), ZUS będzie odprowadzał składki emerytalne i rentowe od tej kwoty. Im wyższe świadczenie wspierające, tym wyższa podstawa składek i tym więcej naliczonego stażu emerytalnego.
Przykład praktyczny: jeśli osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie w wysokości 3562 złotych miesięcznie (90–94 punkty), ZUS odprowadza składki emerytalne od tej kwoty. To oznacza, że po 10 latach opieki Twoja przyszła emerytura będzie wyższa o kwotę wynikającą z lat składkowych od podstawy 3562 złotych.
Jak ubiegać się o ubezpieczenie jako opiekun?
Aby ZUS mógł opłacać za opiekuna składki, należy złożyć odpowiedni wniosek (wyłącznie w postaci elektronicznej) przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS, używając profilu zaufanego, e-dowodu lub kwalifikowanego podpisu elektronicznego. We wniosku należy podać swoje dane osobowe, dzień rozpoczęcia sprawowania opieki, oświadczenie o wspólnym zamieszkiwaniu i gospodarowaniu z osobą pobierającą świadczenie wspierające oraz dane tej osoby.
ZUS samodzielnie zgłasza opiekuna do ubezpieczeń emerytalnych, rentowych i zdrowotnych. Nie trzeba dodatkowo składać żadnych wniosków w NFZ ani rejestrować się samodzielnie. Od momentu, w którym ZUS zatwierdzi wniosek, opiekun jest objęty pełnym ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym. Ma prawo do bezpłatnych wizyt lekarskich, badań, hospitalizacji i wszystkich świadczeń zdrowotnych na równi z osobami pracującymi.
Co się stanie, gdy podejmiesz pracę lub zakończysz opiekę?
W przypadku podjęcia zatrudnienia, rozpoczęcia działalności gospodarczej lub jeśli z innego powodu dotychczasowy opiekun osoby z niepełnosprawnością przestał spełniać warunki do ubezpieczenia, należy poinformować o tym ZUS. ZUS wyrejestruje taką osobę z ubezpieczeń, a odprowadzanie składek zostanie wstrzymane. Jeśli opiekun nie poinformował ZUS o zmianie sytuacji, a instytucja dowiedziała się o tym z innych źródeł, może żądać zwrotu nienależnie opłaconych składek.
Pamiętaj, że świadczenie wspierające przysługuje osobie z niepełnosprawnością niezależnie od tego, czy ktoś rezygnuje z pracy, aby się nią opiekować. Osoba z niepełnosprawnością może korzystać z usług płatnej opiekunki, asystenta lub innej formy wsparcia. Ubezpieczenie opiekuna to dodatkowe uprawnienie, ale nie warunek otrzymania świadczenia wspierającego.
Świadczenie wspierające a świadczenie pielęgnacyjne – kluczowe różnice dla opiekuna
Przed wprowadzeniem świadczenia wspierającego opiekunowie osób z niepełnosprawnościami mogli pobierać świadczenie pielęgnacyjne wypłacane przez ośrodek pomocy społecznej. Od stycznia 2024 roku sytuacja się zmieniła. Świadczenie pielęgnacyjne i świadczenie wspierające wzajemnie się wykluczają. Jeśli osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające, jej opiekun nie może otrzymywać świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego ani zasiłku dla opiekuna.
To fundamentalna zmiana w filozofii wsparcia. Świadczenie pielęgnacyjne trafiało na konto opiekuna. Świadczenie wspierające trafia bezpośrednio na konto osoby z niepełnosprawnością. Opiekun natomiast może skorzystać z ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego opłacanego przez ZUS.
Czy można łączyć świadczenie wspierające z innymi świadczeniami?
Tak, osoba z niepełnosprawnością może pobierać świadczenie wspierające jednocześnie z emeryturą, rentą z tytułu niezdolności do pracy, rentą socjalną czy zasiłkiem pielęgnacyjnym. Świadczenie wspierające jest niezależne od innych świadczeń emerytalno-rentowych i nie wpływa na ich wysokość. To istotna informacja dla osób starszych z niepełnosprawnościami, które mogą znacząco zwiększyć swoje dochody.
Opiekun również może łączyć ubezpieczenie opłacane przez ZUS z innymi świadczeniami, pod warunkiem że nie podejmuje pracy zarobkowej. Jeśli jesteś na przykład emerytem i opiekujesz się dorosłym dzieckiem z niepełnosprawnością, możesz pobierać emeryturę i jednocześnie korzystać z ubezpieczenia zdrowotnego opłacanego przez ZUS jako opiekun.
Podsumowanie
Świadczenie wspierające to nie tylko wsparcie dla osoby z niepełnosprawnością, ale także zabezpieczenie dla opiekuna. Jeśli rezygnujesz z pracy, aby opiekować się bliską osobą pobierającą świadczenie wspierające, ZUS opłaca za Ciebie składki emerytalne, rentowe i zdrowotne.
Lata poświęcone opiece liczą się do Twojej przyszłej emerytury, a Ty zachowujesz pełne ubezpieczenie zdrowotne. Aby skorzystać z tego uprawnienia, należy złożyć wniosek elektronicznie przez PUE ZUS i spełnić warunki: nie podejmować pracy zarobkowej oraz wspólnie zamieszkiwać i gospodarować z osobą z niepełnosprawnością.
Czy opiekując się osobą pobierającą świadczenie wspierające, mogę dorabiać lub pracować na część etatu?
Nie, prawo do ubezpieczenia opłacanego przez ZUS przysługuje tylko opiekunom, którzy nie podejmują zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Jeśli podejmiesz jakąkolwiek pracę zarobkową, tracisz prawo do ubezpieczenia opłacanego przez ZUS. Osoba z niepełnosprawnością nadal będzie pobierać świadczenie wspierające, ale Ty nie będziesz objęty ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym ze względu na opiekę.
Czy mogę opiekować się kilkoma osobami jednocześnie i korzystać z ubezpieczenia za każdą z nich?
Nie, prawo do objęcia ubezpieczeniami emerytalnymi, rentowymi i zdrowotnymi opłacanymi przez ZUS przysługuje tylko w związku z opieką nad jedną osobą pobierającą świadczenie wspierające. Jeśli opiekujesz się kilkoma osobami z niepełnosprawnościami, które pobierają świadczenie wspierające, możesz skorzystać z ubezpieczenia tylko w związku z opieką nad jedną z nich. Musisz wybrać, w związku z opieką nad którą osobą chcesz być objęty ubezpieczeniem. Składki będą odprowadzane od wysokości świadczenia wspierającego pobieranego przez tę wybraną osobę.
Co się stanie, jeśli osoba z niepełnosprawnością trafi do szpitala lub DPS – czy stracę ubezpieczenie?
Jeśli osoba z niepełnosprawnością została umieszczona w domu pomocy społecznej, rodzinnym domu pomocy, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub innej placówce zapewniającej całodobową opiekę, traci prawo do świadczenia wspierającego. W konsekwencji Ty jako opiekun tracisz prawo do ubezpieczenia opłacanego przez ZUS, ponieważ nie ma już podstawy do sprawowania opieki w miejscu zamieszkania. Krótkotrwałe pobyty w szpitalu ze względu na leczenie zazwyczaj nie powodują utraty prawa do świadczenia wspierającego, o ile osoba nadal ma miejsce zamieszkania poza instytucją całodobowej opieki.