Osoby z depresją, zaburzeniami lękowymi lub ADHD często zastanawiają się, czy ich trudności w codziennym życiu mogą być brane pod uwagę przy ubieganiu się o świadczenie wspierające. Część z nich uważa, że problemy psychiczne są „niewidoczne” dla systemu i nie dają prawa do wsparcia finansowego. Przepisy dotyczące świadczenia wspierającego mogą jednak otworzyć drogę do pomocy osobom z niepełnosprawnościami psychicznymi, o ile potrafią one odpowiednio wykazać potrzebę wsparcia od innych osób. Poniżej wyjaśniamy, jak przebiega ocena WZON i na co zwrócić uwagę, by sytuacja została rzetelnie oceniona.
W skrócie: co warto wiedzieć?
- Świadczenie wspierające nie zależy od stopnia niepełnosprawności, ale od poziomu potrzeby wsparcia określonego w punktach.
- Depresja i zaburzenia lękowe mogą być podstawą do otrzymania świadczenia, jeśli prowadzą do znacznych ograniczeń w samodzielnym funkcjonowaniu i wyraźnej potrzeby pomocy od drugiej osoby.
- Kluczowym elementem jest ocena WZON, która bada realne potrzeby w obszarach takich jak higiena, posiłki czy komunikacja.
Czy na depresję można dostać świadczenie wspierające?
W przypadku depresji często pomijane są tzw. objawy negatywne: brak energii do wstania z łóżka, niemożność zadbania o higienę osobistą czy trudności z przygotowaniem prostego posiłku. To właśnie te aspekty są oceniane przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności (WZON).
Jeśli choroba sprawia, że osoba nie jest w stanie samodzielnie zaplanować dnia lub potrzebuje przypominania o lekach, są podstawy do ubiegania się o wsparcie.
Czy zaburzenia lękowe mogą być podstawą do świadczenia wspierającego?
Lęk uogólniony czy napady paniki mogą prowadzić do całkowitej izolacji społecznej i niemożności samodzielnego funkcjonowania w przestrzeni publicznej. Jeśli lęk sprawia, że nie jesteś w stanie samodzielnie wyjść z domu, zadzwonić w swojej sprawie do urzędu lub potrzebujesz stałej obecności opiekuna, by uniknąć kryzysu, jest to istotny argument przy ocenie poziomu potrzeby wsparcia.
Czy przy ADHD można ubiegać się o świadczenie wspierające?
Podobnie wygląda sytuacja w przypadku ADHD. Świadczenie wspierające może być dostępne, gdy deficyty uwagi i nadpobudliwość przekładają się na realną niezdolność do organizacji życia. Chodzi o sytuacje, w których osoba z ADHD nie potrafi samodzielnie zarządzać czasem i majątkiem, dbać o podstawowe potrzeby czy higienę lub regularnie przyjmować leków bez zewnętrznej kontroli.
Jak WZON ocenia funkcjonowanie osoby z chorobą psychiczną?
Ocena punktów potrzeby wsparcia to proces weryfikacji tzw. funkcji poznawczych i społecznych. Komisja sprawdza, w jakim stopniu osoba potrzebuje wsparcia w następujących obszarach:
|
Obszar oceny |
Czego może dotyczyć |
|
Higiena osobista i dbanie o zdrowie |
przypominanie i kontrola w kwestii leków, wizyty u lekarza |
|
Przygotowywanie posiłków i jedzenie |
samodzielne przygotowanie posiłku, jedzenie |
|
Komunikacja z innymi ludźmi |
kontakt z bliskimi i obcymi osobami, na ulicy czy w urzędzie |
|
Bezpieczeństwo i orientacja |
bezpieczeństwo w domu oraz na zewnątrz, orientacja w przestrzeni |
|
Dbanie o dom, ubiór, podstawowe potrzeby |
codzienne funkcjonowanie w domu |
Jak opisać swoje trudności przed WZON?
Najczęstszym błędem podczas oceny przed WZON jest skupianie się na objawach medycznych zamiast na funkcjach. Komisja nie ocenia dokumentacji, ale czy z powodu zaburzeń potrzebujesz pomocy przy myciu się, ubieraniu czy jedzeniu. Musisz opisać konkretne sytuacje z Twojego dnia, w których nie radzisz sobie samodzielnie.
Ocena WZON jest wystawiana w oparciu o konkretne informacje. Nie wystarczy powiedzieć „źle się czuję”. Musisz udowodnić, że Twoje funkcjonowanie jest ograniczone w stopniu, który wymaga pomocy osób trzecich. Warto przygotować listę konkretnych czynności, których nie wykonujesz samodzielnie, i wskazać, kto i w jaki sposób Ci w nich pomaga.
Czy sama diagnoza depresji wystarcza do przyznania świadczenia wspierającego?
Nie. Diagnoza jest punktem wyjścia, ale o przyznaniu świadczenia decyduje ocena poziomu potrzeby wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Liczy się realna potrzeba wsparcia od drugiej osoby, a nie sam fakt choroby.
Jak wykazać zaburzenia lękowe przed komisją WZON?
Warto skupić się na opisaniu konkretnych barier. Zamiast mówić „boję się ludzi”, lepiej powiedzieć: „nie jestem w stanie samodzielnie pójść do sklepu, ponieważ napady lęku uniemożliwiają mi opuszczenie mieszkania bez asysty”.
Co zrobić, jeśli WZON przyzna zbyt niską liczbę punktów?
Przysługuje prawo do odwołania się od decyzji. W takim przypadku warto przeanalizować, które obszary funkcjonowania zostały pominięte, i uzupełnić wniosek o bardziej szczegółowe opisy codziennych trudności.
Artykuł ma charakter informacyjny. Indywidualną ocenę szans i przygotowanie do postępowania przed WZON warto skonsultować ze specjalistą.