Wyjazd do sanatorium z NFZ to dla wielu osób z niepełnosprawnościami szansa na rehabilitację i poprawę zdrowia. Ale czy taki wyjazd może pozbawić Cię prawa do świadczenia wspierającego? To pytanie zadaje sobie wielu wnioskodawców i ich rodzin – odpowiedź jest prosta, choć nie zawsze oczywista na pierwszy rzut oka.
Co to jest świadczenie wspierające i komu przysługuje?
Świadczenie wspierające to stosunkowo nowe rozwiązanie w polskim systemie zabezpieczenia społecznego, które weszło w życie 1 stycznia 2024 roku. Jest skierowane bezpośrednio do osób z niepełnosprawnościami – w odróżnieniu od świadczenia pielęgnacyjnego, które trafia do opiekuna. Dzięki temu osoba z niepełnosprawnością samodzielnie decyduje, jak przeznaczyć otrzymane środki: na prywatną opiekę, sprzęt rehabilitacyjny, a może właśnie na leczenie sanatoryjne.
Aby uzyskać świadczenie wspierające, należy najpierw przejść ocenę w Wojewódzkim Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności (WZON), który ustala poziom potrzeby wsparcia wyrażony w punktach. W 2026 roku świadczenie przysługuje osobom, które uzyskały co najmniej 70 punktów. Dopiero po uzyskaniu pozytywnej decyzji WZON można złożyć wniosek o świadczenie wspierające do ZUS.
Sanatorium z NFZ a świadczenie wspierające – kluczowe rozróżnienie
Tu właśnie leży sedno sprawy, która budzi najwięcej wątpliwości. Przepisy ustawy o świadczeniu wspierającym wskazują, że prawo do tego świadczenia traci osoba przebywająca w instytucji zapewniającej całodobową opiekę finansowaną ze środków publicznych. Do takich instytucji należą domy pomocy społecznej (DPS), zakłady opiekuńczo-lecznicze (ZOL), zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze czy placówki całodobowej opieki dla osób z niepełnosprawnościami.
Sanatorium z NFZ to zupełnie inny rodzaj placówki. Jest to jednostka lecznicza, której celem jest rehabilitacja i leczenie – nie zapewnienie stałej, całodobowej opieki zastępującej dom. Pobyt sanatoryjny jest czasowy i leczniczy. Osoba wyjeżdżająca do sanatorium wraca po kilku tygodniach do swojego środowiska i do własnego domu. To zasadnicza różnica w porównaniu z DPS, gdzie człowiek faktycznie spędza nierzadko całe swoje życie.
Podobna logika dotyczy turnusów rehabilitacyjnych. Turnus to krótka, intensywna forma rehabilitacji – nie pobyt w instytucji opiekuńczej. Ustawa o świadczeniu wspierającym nie wymienia sanatoriów ani turnusów rehabilitacyjnych wśród instytucji, których pobyt wyklucza prawo do świadczenia.
Pobyt w szpitalu też nie pozbawia świadczenia
Warto rozszerzyć tę perspektywę. Hospitalizacja – czy to w szpitalu ogólnym, czy na oddziale specjalistycznym – ma charakter leczniczy i nie odbiera prawa do świadczenia wspierającego. Zasada jest czytelna: decyduje charakter pobytu. Czy jest on czasowy i leczniczy, czy zastępuje osobie stałe miejsce zamieszkania i zapewnia pełną opiekę całodobową.
Często spotykamy się z niepokojem klientów, którzy obawiają się, że wyjazd do sanatorium ”wyrejestruje” ich ze świadczenia. Tymczasem ustawa wyraźnie rozróżnia placówki opiekuńcze od leczniczych. Sanatorium to leczenie, a nie opieka całodobowa w rozumieniu przepisów. Poinformowanie ZUS jest konieczne wyłącznie wtedy, gdy dochodzi do przeniesienia do instytucji wprost wymienionej w ustawie.
Kiedy naprawdę tracisz prawo do świadczenia?
Prawo do świadczenia wspierającego ustaje w momencie, gdy osoba przenosi się na stały pobyt do instytucji całodobowej finansowanej ze środków publicznych. Świadczenie wstrzymuje się od miesiąca następującego po tym, w którym nastąpiło takie przeniesienie. Jeśli pobyt w DPS lub ZOL okazuje się jednak tymczasowy – na przykład po operacji lub podczas remontu mieszkania – po powrocie do środowiska można złożyć nowy wniosek.
Obowiązek poinformowania ZUS o zmianie sytuacji spoczywa na osobie pobierającej świadczenie lub jej opiekunie prawnym.
Jak uzyskać świadczenie wspierające – krok po kroku
Jak uzyskać świadczenie wspierające? Proces przebiega dwuetapowo. W pierwszym kroku składasz wniosek do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia. Możesz to zrobić elektronicznie przez system ministra ds. zabezpieczenia społecznego albo w formie papierowej – bezpośrednio w WZON lub za pośrednictwem powiatowego zespołu.
Gdy WZON przyzna Ci co najmniej 70 punktów, składasz wniosek o świadczenie wspierające do ZUS. Ten wniosek ZUS przyjmuje wyłącznie elektronicznie – przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS), portal Emp@tia lub bankowość elektroniczną wybranych banków. ZUS ma 30 dni na rozpatrzenie wniosku, a po pozytywnej decyzji wypłaca świadczenie miesięcznie na wskazany rachunek bankowy.
Przykład z praktyki
Pan Marek, lat 54, z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i decyzją WZON przyznającą 86 punktów, od kilku miesięcy pobierał świadczenie wspierające. W maju 2025 roku dostał skierowanie do sanatorium z NFZ na 21-dniowy turnus leczniczy. Obawiał się, że wyjazd wstrzyma wypłatę. Po konsultacji z prawnikiem dowiedział się, że sanatorium nie należy do instytucji wymienionych w ustawie jako wykluczające. Wyjechał spokojnie – świadczenie nadal wpływało na jego konto.
Czy pobyt w sanatorium z NFZ pozbawia prawa do świadczenia wspierającego?
Nie. Sanatorium to placówka lecznicza, a nie instytucja całodobowej opieki w rozumieniu ustawy o świadczeniu wspierającym. Pobyt sanatoryjny jest czasowy i ma charakter rehabilitacyjno-leczniczy, dlatego nie wstrzymuje wypłaty świadczenia.
Jak złożyć wniosek o świadczenie wspierające do ZUS?
Wniosek o świadczenie wspierające ZUS przyjmuje wyłącznie elektronicznie – przez PUE ZUS, Portal Empatia lub bankowość elektroniczną. Do wniosku potrzebujesz numeru PESEL, numeru decyzji WZON oraz numeru konta bankowego.